Może wydać się zaskakujące, że powszechnie używany polski system płatniczy powstał jako pragmatyczna inicjatywa dyrektora banku, a nie startupu fintech. Zbigniew Jagiełło, ówczesny prezes PKO Banku Polskiego, promował prototyp aplikacji mobilnej IKO, która zachęciła konkurencyjne banki do współpracy nad wspólnym rozwiązaniem.
Rozmowy te doprowadziły do powołania Polskiego Standardu Płatności, podmiotu współzarządzanego przez uczestniczące banki, odpowiedzialnego za definiowanie standardów technicznych i nadzór nad operacjami.
Wczesne decyzje projektowe, w tym sześciocyfrowy kod uwierzytelniający używany w pierwszych wdrożeniach, wpłynęły na doświadczenie użytkowników i adopcję systemu, a te decyzje techniczne przyczyniły się do szybkiej integracji BLIKA z e‑sklepami, sieciami bankomatów i terminalami płatniczymi w punktach sprzedaży detalicznej w całej Polsce.
Kto wynalazł BLIK? Zbigniew Jagiełło i PKO BP
Jeśli zapytać, kto uruchomił BLIK, zasługa w dużej mierze przypada Zbigniewowi Jagielle, który jako prezes PKO Banku Polskiego promował wspólne rozwiązanie płatności mobilnych wśród konkurujących banków. W 2013 roku zwołał przedstawicieli kilku banków, wykorzystał prototyp IKO PKO BP, aby zademonstrować wykonalność projektu, oraz pomógł powołać Polski Standard Płatności, tak aby BLIK mógł być zarządzany wspólnie przez jego uczestników. Jagiełło wyznaczył kierunek strategiczny, przekonał partnerów do porzucenia odizolowanych, własnościowych aplikacji na rzecz wspólnego standardu oraz pomógł zbudować impet techniczny, pozostawiając szczegóły operacyjne uczestniczącym bankom. Choć sukces BLIKA zależy od wielu instytucji i inżynierów, przywództwo Jagiełły odegrało kluczową rolę w zainicjowaniu projektu i umożliwieniu kooperacyjnego modelu zarządzania.
IKO → PKO BP: Techniczny punkt wyjścia dla BLIK
U technicznego rdzenia BLIK‑a znajdował się IKO, prototyp płatności mobilnych PKO Banku Polskiego, który pokazał, że smartfon może w bezpieczny sposób autoryzować płatności, wypłaty gotówki z bankomatów oraz przelewy na numery telefonów. IKO udowodniło, że ukierunkowany prototyp mobilny, połączony z klarowną architekturą bezpieczeństwa, może dać bankom kontrolę nad autoryzacją transakcji i zarządzaniem ryzykiem, a te decyzje projektowe stały się podstawą późniejszej standaryzacji. Demonstracja z 2012 roku wykorzystywała 6‑cyfrowy jednorazowy kod, ważny przez dwie minuty, aby zweryfikować koncepcję, a ta pojedyncza decyzja projektowa pokazała, w jaki sposób krótkotrwałe kody ograniczają ryzyko ataków typu replay, pozostając przy tym przyjazne dla użytkownika. PKO BP zaimplementował generowanie efemerycznych kodów w aplikacji mobilnej IKO i dodał wbudowany w aplikację proces potwierdzania transakcji, dzięki czemu urządzenie zarówno tworzyło, jak i weryfikowało kod autoryzacyjny przed realizacją płatności. Partnerzy tacy jak DXC Technology dostarczyli wielokrotnego użytku komponenty backendowe obsługujące zarządzanie sesją, weryfikację kodów i logowanie, co pozwoliło bankom uniknąć ponownego budowania wspólnych usług. To połączenie efemerycznych kodów po stronie klienta, wielokrotnego użytku komponentów serwerowych oraz udokumentowanej architektury bezpieczeństwa zostało wykorzystane przez Polski Standard Płatności, gdy w 2013 roku rozwijano BLIK‑a w kierunku standardu wielobankowego.
Kluczowe elementy techniczne:
- Demonstracja z 2012 roku z użyciem 6‑cyfrowych, dwuminutowych kodów jednorazowych, które ograniczały ataki typu replay.
- Generowanie efemerycznych kodów zaimplementowane w aplikacji mobilnej IKO, tworzące autoryzacje o ograniczonym czasie ważności.
- Wbudowany w aplikację proces potwierdzania transakcji, który umożliwiał użytkownikom przeglądanie i zatwierdzanie transakcji na urządzeniu.
- Wielokrotnego użytku komponenty backendowe dostarczone przez partnerów takich jak DXC Technology, obejmujące weryfikację i obsługę sesji.
- Architektura bezpieczeństwa i podejście implementacyjne, które Polski Standard Płatności zaadaptował podczas skalowania BLIK‑a na wiele banków.
Budowanie koalicji: jak Jagiełło przekonał rywalizujące banki
Prototyp IKO wykazał wykonalność techniczną, ale szersze upowszechnienie w całej Polsce wymagało przekonania konkurencyjnych banków do współpracy. Sławomir Jagiełło połączył praktyczne dowody z projektowaniem instytucjonalnym, aby osiągnąć ten rezultat: przedstawił działający dowód koncepcji, podkreślił konkurencyjne ryzyko ze strony dużych firm technologicznych oraz ustanowił formalne zasady koalicji, tak aby uczestniczące banki mogły przewidywać i kontrolować rezultaty. Aby ograniczyć obawy przed dominacją i przyspieszyć budowę zaufania, promował równy udział w kapitale nowej platformy płatniczej oraz zasadę otwartego członkostwa, która pozwalała innym bankom dołączać na tych samych warunkach.
Dla liderów banków wniosek jest operacyjny: negocjować warunki konkurencji, które zachowują waszą pozycję rynkową, jednocześnie przyczyniając się do wspólnej infrastruktury, ponieważ ład koalicyjny wpływa zarówno na konkurencję, jak i na dostęp. W praktyce PKO Bank Polski wniósł prototyp IKO, inne polskie banki zgodziły się uczestniczyć, a Polski Standard Płatności (PSP) został zarejestrowany jako wspólne ramy; te kroki doprowadziły do powstania sojuszu z jasno określonymi zachętami i wzajemnymi zobowiązaniami.
Cel → Mechanizm:
- Skala → jeden standard techniczny dla interoperacyjności i akceptacji.
- Zaufanie → równe udziały w zarządzaniu, aby zmniejszyć koncentrację kontroli.
- Szybkość → wspólna technologia i działający prototyp przyspieszające wdrożenie.
- Otwartość → jawne zasady pozwalające kolejnym bankom dołączać na tej samej podstawie.
Tworzenie Polskiego Standardu Płatności (PSP) i model zarządzania
Kiedy sześć czołowych polskich banków połączyło siły w 2013 roku, aby utworzyć Polski Standard Płatności (PSP), stworzyły zarówno techniczne zaplecze dla BLIKA, jak i model zarządzania zaprojektowany z myślą o otwartości, przewidywalności i współdzielonej kontroli. Banki założycielskie uzgodniły równy początkowy udział własnościowy, co pozwoliło każdemu bankowi mieć taką samą siłę głosu na starcie, a struktura została wprost otwarta na nowych członków, tak aby inne banki mogły dołączać na określonych warunkach. PSP zostało zarejestrowane jako podmiot prawny w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), co zapewniło jasność prawną w zakresie zarządzania marką, zawierania umów i odpowiedzialności.
Ramy ładu korporacyjnego równoważyły kontrolę operacyjną i nadzór, tworząc zarząd łączący doświadczenie bankowe z kompetencjami technologicznymi i produktowymi; członkowie zarządu byli wyłaniani z banków członkowskich i obejmowali specjalistów odpowiedzialnych za infrastrukturę płatniczą, zarządzanie ryzykiem oraz rozwój produktów. Scentralizowane ustalanie zasad powierzono PSP jako operatorowi, tak aby organizacja mogła definiować standardy techniczne, wymagania zgodności oraz zasady onboardingowe; ta sama rola operatora obejmowała obsługę procesów rozliczeniowych i rozrachunkowych, aby zapewnić spójne przetwarzanie transakcji we wszystkich bankach członkowskich.
Wprowadzono środki transparentności, dzięki którym decyzje, zmiany zasad i ustalenia finansowe mogły być monitorowane przez członków, co pomogło zmniejszyć niepewność co do ewolucji systemu i sprzyjało przewidywalnym zachowaniom. Model przychodów opierał się głównie na mikroprowizjach od transakcji – strukturze opłat, która generowała przewidywalne strumienie przychodów, jednocześnie wyrównując bodźce banków, przedsiębiorców i użytkowników; te niewielkie opłaty od pojedynczych transakcji finansowały koszty operacyjne, rozwój technologii i działania marketingowe. Funkcje operacyjne, takie jak rozpatrywanie sporów, egzekwowanie polityki bezpieczeństwa oraz monitorowanie poziomu usług, zostały scentralizowane w PSP, aby zapewnić spójną realizację i utrzymać jednolite doświadczenie użytkownika we wszystkich bankach uczestniczących.
Kluczowe cechy w skrócie:
- Równy początkowy udział własnościowy sześciu banków założycielskich, z formalnymi procedurami przyjmowania nowych członków.
- Zróżnicowany skład zarządu, łączący kompetencje bankowe, technologiczne i produktowe.
- Rejestracja w KRS dla zapewnienia przejrzystego ładu marki i operacji.
- Scentralizowane ustalanie zasad i rozliczenia prowadzone przez PSP w celu standaryzacji przetwarzania.
- Model przychodów oparty na mikroprowizjach, zapewniający przewidywalne finansowanie i zbieżność interesów.
Jak działa BLIK: 6‑cyfrowe kody, płatności zbliżeniowe oraz online vs offline
BLIK generuje jednorazowy sześciocyfrowy kod w aplikacji mobilnej banku użytkownika, a kod ten jest zazwyczaj ważny przez około dwie minuty, co ogranicza okno czasowe na sfinalizowanie transakcji. Gdy klient wpisuje kod w internetowym formularzu płatności, sprzedawca przekazuje go przez internet do banku płatnika, aby bank mógł w czasie rzeczywistym zweryfikować i autoryzować płatność. W sklepach stacjonarnych wprowadzenie kodu BLIK na terminalu uruchamia ten sam przepływ weryfikacji online, natomiast zbliżeniowy BLIK opiera się na NFC i zbliżeniu offline, pozwalając terminalowi oraz emulacji karty w telefonie na dokończenie transakcji bez aktywnego połączenia internetowego w urządzeniu. Aplikacja bankowa może również generować wstępnie przygotowane vouchery — czasem nazywane voucherami BLIK — które użytkownik przekazuje innej osobie; vouchery te pozostają możliwe do wykorzystania w określonym okresie ważności, dzięki czemu mogą być używane offline w terminalach lub online tam, gdzie sprzedawca akceptuje realizację voucherów.
Sześciocyfrowe jednorazowe kody
Często BLIK ma postać prostego, jednorazowego, sześciocyfrowego kodu generowanego przez aplikację mobilną banku, ważnego przez dwie minuty, przy czym to użytkownik kontroluje moment utworzenia i użycia kodu. Kod generuje się w aplikacji, następnie wprowadza na terminalu płatniczym lub przy płatności online, po czym sprzedawca przekazuje kod do dostawcy usług płatniczych (PSP) w celu weryfikacji z bankiem użytkownika. Każdy kod jest unikalny i jednorazowy, co ogranicza ryzyko ataków typu replay, a krótki czas ważności zmniejsza okno czasowe na nadużycia. Standardowe kody generowane na żądanie zazwyczaj wymagają połączenia z Internetem zarówno do wygenerowania, jak i do weryfikacji w banku; natomiast wstępnie wygenerowane vouchery BLIK lub implementacje zbliżeniowe NFC mogą działać bez aktywnego połączenia przez okres swojej ważności, ponieważ voucher lub token został utworzony wcześniej lub korzysta z bezpiecznych elementów umożliwiających weryfikację offline. Ostatecznie transakcja zostaje zrealizowana dopiero po potwierdzeniu operacji w aplikacji bankowej, co oddaje końcową autoryzację w ręce użytkownika i zapewnia dodatkową warstwę zgody między sprzedawcą, PSP i bankiem.
Zbliżeniowo kontra online
Chociaż zarówno zbliżeniowy, jak i internetowy BLIK zaczynają się od jednorazowego, sześciocyfrowego kodu generowanego w aplikacji bankowej, różnią się tym, jak ten kod jest tworzony, przekazywany i weryfikowany. W obu przypadkach generujesz kod w aplikacji, ale BLIK online wymaga aktywnego połączenia z internetem, aby aplikacja i bank wydający mogły wymieniać dane i uzyskać natychmiastową autoryzację. Zbliżeniowy BLIK na Androidzie i HarmonyOS może działać offline w terminalu płatniczym za pośrednictwem NFC, co utrzymuje krótkotrwały kod lokalnie do momentu odczytania go przez terminal i może poprawić wygodę oraz bezpieczeństwo płatności zbliżeniowych. Wciąż potwierdzasz transakcję w aplikacji, podczas gdy sprzedawca przekazuje kod przez agenta rozliczeniowego do banku wydającego w celu rozliczenia. Należy pamiętać o praktycznych ograniczeniach płatności zbliżeniowych offline: wdrożenia są obecnie ograniczone, a to, gdzie działa ta funkcja, zależy od konkretnego urządzenia i obsługi po stronie terminala.
Wstępnie wygenerowane vouchery offline
W ramach offline’owego zestawu narzędzi BLIK‑a wstępnie wygenerowane vouchery umożliwiają tworzenie użytecznych 6‑cyfrowych kodów, gdy urządzenie ma połączenie z siecią, a następnie wykorzystanie tych kodów później, gdy telefon jest offline. Generujesz vouchery w aplikacji bankowej, widzisz czas życia każdego kodu oraz informację o jego jednorazowości i przechowujesz je w bezpieczny sposób, dopóki nie będą potrzebne do płatności. Vouchery są przeznaczone do krótkotrwałego użytku, zazwyczaj wygasają po kilku minutach i są przydatne w sytuacjach awaryjnych lub przy słabym zasięgu sieci.
Proces realizacji wciąż obejmuje weryfikację bankową, więc standardowe zabezpieczenia nie są omijane w momencie, gdy kod jest wykorzystywany; bank potwierdza transakcję, gdy tylko połączenie jest dostępne. Każdy kod jest jednorazowy, co ogranicza możliwość ponownego użycia i zmniejsza narażenie na powtarzające się oszustwa, a kodami nie należy się dzielić z innymi, ponieważ ich utrata lub ujawnienie stanowi główne, zależne od użytkownika ryzyko nadużyć. Zbliżeniowe płatności NFC, oferowane przez wiele banków i portfeli, takich jak Apple Pay i Google Pay, działają niezależnie od offline’owych voucherów, ale mogą je uzupełniać w sytuacjach słabego zasięgu, zapewniając alternatywne metody płatności offline.
Wczesne wdrożenie: pierwsze banki, adopcja i rozszerzanie usług
BLIK rozpoczął się jako projekt sześciu banków zorganizowanych w ramach Polski Standard Płatności (PSP) w 2013 roku, a swój publiczny debiut miał podczas pierwszego testu wypłaty gotówki z bankomatu w lutym 2015 roku. ING Bank Śląski i Bank Pekao SA były wśród pierwszych wdrażających, a w ciągu kilku miesięcy dołączyło lub zintegrowało usługę ponad kilkanaście banków, co pomogło poszerzyć dostęp dla klientów detalicznych. Wczesna funkcjonalność obejmowała płatności online w e‑commerce, wypłaty gotówki z bankomatów oraz przelewy telefon‑na‑telefon, a te możliwości zapewniały użytkownikom natychmiastowe, praktyczne sposoby korzystania z rachunków bankowych bez plastikowych kart. System później dodał płatności zbliżeniowe na urządzeniach z Androidem oraz na niektórych urządzeniach z HarmonyOS, rozszerzając wygodę płatności w sklepach dla użytkowników mobilnych. Kolejne wdrożenia funkcji wprowadziły płatności cykliczne, natychmiastowe przelewy na telefon działające między bankami uczestniczącymi w systemie oraz wstępnie generowane vouchery, z których każda zwiększała zakres zastosowań przy zachowaniu kontroli użytkownika nad autoryzacją i bezpieczeństwem. PSP i banki uczestniczące w systemie priorytetowo traktowały partnerstwa z bankami akceptującymi i dostawcami usług płatniczych, aby zachęcać do akceptacji ze strony sprzedawców, co wspierało skalowanie akceptacji w Polsce i na rynkach sąsiednich, gdzie prowadzono integrację.
Funkcja — Wpływ:
- E‑commerce — Szybsza adopcja po stronie sprzedawców i użytkowników przy zakupach online.
- Wypłata z bankomatu — Natychmiastowa użyteczność w dostępie do gotówki bez karty.
- Przelewy na telefon — Bezpośredni transfer środków peer‑to‑peer pod kontrolą użytkownika.
- Płatności zbliżeniowe — Większa wygoda płatności w sklepach na obsługiwanych urządzeniach.
- Płatności cykliczne — Przewidywalność w przypadku subskrypcji i opłacania rachunków.
Mastercard, międzynarodowe ruchy i dziedzictwo BLIK w płatnościach
Kiedy Mastercard nabył mniejszościowy udział w Polski Standard Płatności (PSP) w 2019 roku i zobowiązał się do zainwestowania ponad 80 mln PLN, zapewniło to BLIK‑owi szybszy dostęp do globalnych szyn kartowych oraz technologii zbliżeniowej, co pomogło systemowi wyjść poza granice Polski. Partnerstwo umożliwiło techniczną i komercyjną integrację z dostawcami usług płatniczych (PSP) i agentami rozliczeniowymi, a także wsparło podłączenia do międzynarodowych procesorów, takich jak Adyen, Stripe i Worldline, pozwalając sprzedawcom korzystającym z tych platform łatwiej akceptować płatności BLIK. W rezultacie tych integracji i inwestycji BLIK rozszerzył działalność regionalnie, stając się dostępnym poprzez VIAMO na Słowacji oraz w wybranych bankach w Słowacji i Rumunii od 2024 roku, a usługa osiągnęła poziom 2,4 miliarda transakcji w 2024 roku. Kluczowe rezultaty obejmowały szybsze wdrożenia płatności zbliżeniowych, dostęp do szyn kartowych, szerszą integrację z PSP i agentami rozliczeniowymi, ukierunkowaną ekspansję regionalną oraz dalsze wykorzystanie jednorazowych kodów dla zapewnienia bezpieczeństwa transakcji.
Najczęściej zadawane pytania
Kim jest twórcą BLIK?
Inicjatywa stojąca za BLIK-iem jest przypisywana Zbigniewowi Jagielle, który odegrał kluczową rolę w jego powstaniu, jednak system należy postrzegać jako produkt współpracy. Aplikacja mobilna IKO PKO Banku Polskiego zapewniła możliwości techniczne i dystrybucyjne, podczas gdy liczne polskie banki i partnerzy fintech dostarczyli integrację, wsparcie operacyjne oraz upowszechnienie systemu w różnych kanałach płatności. Konsorcjum opracowało wspólne protokoły bezpieczeństwa, takie jak tokenizacja i uwierzytelnianie transakcji, a banki wdrożyły te zabezpieczenia w swoich systemach, aby chronić użytkowników. W rezultacie BLIK funkcjonuje dzięki współpracy banków, dostawców technologii i merchantów, a jego rozwój napędzany jest przez tę wspólną infrastrukturę, szeroką akceptację w płatnościach detalicznych i internetowych oraz ciągły rozwój ze strony uczestniczących instytucji.
Dlaczego Niemcy nie chcą Blika?
Opór Niemiec przed przyjęciem BLIK wynika z kilku konkretnych czynników: konsumenci w Niemczech wyraźnie preferują płatności kartą i zbliżeniowe, a to zachowanie jest wspierane przez szeroką akceptację kart VISA i Mastercard oraz krajowych rozwiązań takich jak girocard; banki i fintechy w Niemczech intensywnie konkurują w obszarze płatności detalicznych, a ta konkurencja sprawia, że obecni gracze są niechętni do oddania kontroli zewnętrznemu systemowi płatności mobilnych; duże niemieckie banki i sieci kartowe, w tym Deutsche Bank, Commerzbank, Sparkassen-Finanzgruppe i Volksbanken, nadal promują ugruntowane schematy, co utrwala nawyki sprzedawców i konsumentów; detaliści i operatorzy płatności, którzy integrują terminale i internetowe bramki płatnicze już zoptymalizowane pod kątem kart, ponieśliby koszty zmiany i dodatkowy nakład pracy przy integracji nowego systemu, więc mają tendencję do pozostawania przy sprawdzonej lokalnej infrastrukturze; kwestie regulacyjne i interoperacyjności oznaczają, że każdy nowy portfel lub rozwiązanie szybkich przelewów musi spełnić rygorystyczne wymogi niemieckie i unijne, a ten ciężar zgodności może spowalniać wdrożenia transgraniczne, takie jak BLIK; wreszcie, zaufanie i znajomość odgrywają kluczową rolę w płatnościach codziennych, a kiedy konsumenci regularnie korzystają z kart zbliżeniowych, Apple Pay, Google Pay lub aplikacji bankowych, są mniej skłonni przechodzić na nieznaną alternatywę.
Czy Polacy wynaleźli Blik?
Tak — BLIK jest powszechnie uważany za polską innowację: jego koncepcja i wczesny rozwój wywodzą się z prac nad bankowością mobilną w PKO Banku Polskim, a następnie Polski Standard Płatności (PSP) dopracował i ustandaryzował system. Projekt BLIKa od początku kładł nacisk na silne zabezpieczenie transakcji poprzez jednorazowe kody generowane w aplikacjach bankowych, a szybka adopcja przez użytkowników była możliwa dzięki temu, że największe polskie banki, w tym PKO BP, mBank, ING Bank Śląski i Bank Pekao, zachowały kontrolę i interoperacyjność w ramach konsorcjum zarządzanego przez banki. Efektem jest krajowa metoda płatności, która łączy aplikacje mobilne, uczestniczące banki i sprzedawców, umożliwiając wypłaty z bankomatów, płatności online oraz bezkartowe transakcje w sklepach na terenie całej Polski.
Kim jest szef Blika?
Na czele BLIKA stoi Dariusz Mazurkiewicz, który pełni funkcję prezesa zarządu (CEO) i jest odpowiedzialny za kierunek strategiczny oraz codzienne zarządzanie firmą. Zarząd BLIKA określa zasady ładu korporacyjnego i nadzoru, podczas gdy menedżerowie produktu w BLIKU opracowują i udoskonalają funkcje płatności mobilnych, które napędzają adopcję wśród użytkowników. Wspólnie prezes, zarząd i zespoły produktowe koncentrują się na zwiększaniu wzrostu rynkowego i poprawie doświadczenia płatniczego, co pomaga sprzedawcom i konsumentom korzystać z BLIKA do realizacji transakcji.
Zakończenie
BLIK to polski system płatności mobilnych, który został opracowany we współpracy kilku banków, przy silnym wsparciu Zbigniewa Jagiełły oraz z wczesną implementacją techniczną w aplikacji IKO Banku PKO Bank Polski. Jagiełło, będący menedżerem bankowym zaangażowanym w inicjatywy obejmujące cały sektor, zachęcał największe banki do współpracy nad stworzeniem wspólnego rozwiązania dla płatności mobilnych, a PKO BP dostarczył jedną z pierwszych gotowych do produkcji aplikacji mobilnych, IKO, która zintegrowała funkcjonalność BLIK dla swoich klientów. System wykorzystuje sześciocyfrowy kod generowany w aplikacji bankowej użytkownika, a kod ten autoryzuje transakcje przy terminalach, u merchantów online oraz między osobami, umożliwiając użytkownikom płacenie bez fizycznej karty. Dzięki temu, że do projektu dołączyło wiele banków, BLIK osiągnął szeroką akceptację w infrastrukturze płatniczej Polski, zapewniając interoperacyjność, którą pojedynczemu bankowi byłoby trudno osiągnąć samodzielnie.
